Цөмийн эрчим хүч

1973 оны газрын тосны хямралын үед Япон орон анхны атомын цахилгаан станцны үйл ажиллагаагаа эхэлжээ. Өнөөдөр Япон орон нийтийн цахилгаан эрчим хүчнийхээ 35%-ийг атомын цахилгаан станцаас гарган авч байна. Засгийн газрын төлөвлөгөөгөөр 2009 онд 39%, 2014 онд 41%, 2050 онд 60% цахилгаан энергийг атомын цахилгаан станцаас гаргах зорилт тавиад буй. Тэдний тоног төхөөрөмж нь 50% хүртлээ гаргаж чадна гэж өнөөдрийн байдлаар тооцоолоод байгаа юм.

Мэдээж зөвхөн япон л цөмийн энергид найдаагүй ээ. Дэлхий дээр ойролцоогоор 400 гаруй АЦС буй. Түүний 50 нь Японых. Ерөнхийдөө дэлхийн нийт цахилгаан энерийн 16-17% нь АЦС-аас гаргаж буй гэж үздэг. Харин Франц өөрийн орны 75%-ийн цахилгаан энергийг АЦС-аас гарагн авч байна.

Цөмийн эрчим хүчний давуу тал нь цэвэрхэн, хямд, ашигтай, аюулгүй гэх дөрвөн үгээр тодорхойлж болох юм. Цэвэрхэн гэдгийг өнөөдөр хэнч үгүйсгэж чадахгүй, учир нь нүүрс хүчлийн хий ялгаруулахгүй, хүхрийн оксид ч мөн адил. Тиймээс нефт, нүүрс шиг дэлхийн дулааралд нөлөөлөхгүй, хүчлийн бороо оруулахгүй гэсэн үг. Мөн нүүрснээс, нефтээс олон дахин хямд юм. 1.6 сая тонн нүүрснээс үйлдвэрлэх эрчим хүчийг хагас кг уранаас гарган авна. Тийм ч учираас дэлхийн эрчим хүчний ирээдүй АЦС-д буй гэж дэлхий даяар үзэж буй.

Харин цөмийн энергийн сөрөг тал гэвэл цөмийн зэвсэг ба түүнийг хадгалах арга технологи юм. 1979 оны Three Mile Island, 1986 оны Chernobyl АЦС-ын осол. 2004 оны Mihama дахь 5 хүн үрэгдсэн аваар зэрэг нь энэ талаар санаа зовних асуудлын нэг хэсэг болоод байна. Мөн ашиглагдаад дууссан цацраг идэвхит савуудыг хэрхэх вэ гэдэг асуудал буй. Японд 2000 онд NUMO буюу Цөмийн бохирдолыг шийдвэрлэх холбоо байгуулагдсан. 2020 он гэхэд Япон орон 40 мянган ширхэг хэрэглэгдсэн цөмийн торхийг устгах шаардлагатай болно. Одоогийн байдлаар 300 жилийн хугацаанд газар булах гэсэн аргыг хэлэлцэж буй.

Мэдээж цөмийн эрчим хүчинд олон олон ашигтай тал буй ч сөрөг зүйлс байсаар байна. Гэвч дэлхийн дулаарал, бохирдол зэргийг шийдвэрлэх гарц, нөгөөтэйгөөр ойрийн хэдэн арван жилийн эрчим хүчээ хаанаас олох вэ хэмээх дэлхийн энергийн хямралыг давах арга цөмийн энергийг ашиглах л болж таарч байна. Тиймээс аюулгүй байдлыг анхаарч өөдрөг үзлээр цөмийн энергиэ хэрэглэцгээе.

ADHD

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) нь америкийн хүүхдүүдийн дунд ихээр оношлогдоод байна. Хүүхдүүдийн дунд 3-аас 8 % болж, насанд хүрэгчид 4-өөс 5 % болж өсөөд байна. Харин ADHD нь Шинэ Зиландад 6.7%, Германд 8.7%, Хятадад 8.9% тай байгаа бөгөөд, судалгаагаар японд 2.5% буюу 40 хүүхэдтэй ангид 1 хүүхэд гэсэн судалгаа гаржээ. Сэтгэц эмгэг судлалын статистик оношлогооны газрын үзэж байгаагаар ADHD нь хүүхдүүдийн дунд тэр тусмаа 6-7 настай эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдүүдийн дунд их байгааг тогтоожээ. ADHD-ыг гурав ангилах ба "анхааралгүй, хайнга байх", "хэт их хөдөлгөөнтэй", энэ хоёрын хосолмол гэж ангилдаг байна. Анхааралгүй байх гэдэг нь хичээл дээр унтах, хэт мөрөөдөх зэрэг байхад хэт хөдөлгөөнтэй байх нь анги дотор тогтвортой суухгүй байнга гүйх, суух үедээ хөлөө ганхуулж, гарт барьсан зүйлсээ эргүүлэх, анхаарлаа нэг чигт төлөврүүлж чадахгүй байх зэрэг юм.

Өөрөөр хэлбэл ADHD нь сэтгэцийн өвчин эмгэг гэж үздэг ажээ. Хэдийгээр үүний шалтгааныг бүрэн олж тогтоогоогүй ч цөөн тооны онолууд гарч ирсээр байна. Хамгийн эхэнд ADHD нь удамшдаг гэх, үүний эсрэг хэзээ ч хэн нэгнээс удамших бололцоогүй ч үздэг. Мөн жирэмсэн байх үетэй хамаатай гэх нь ч бий. Жишээлбэл согтууруулах ундаа, тамхи ихээр хэрэглэдэг эхийн хүүхэд ADHD-тэй төрдөг, мөн эртэдсэн хүүхэд тийм байдаг гэх мэт... Мөн хүүхэд байхдаа тархины гэмтэл авхаас ч гэж үзэх тохиолдол байдаг, эс бөгөөс хортой бүтээгдэхүүн хүнсний будаг оруулагчаас гэх нь бий, мөн аллерги, сахар, бактер, тэжээлийн дутагдал ч гэдэг байна. Саяханаас америкт Ritalin хэмээх эм гарчээ. Энэхүү эм нь ADHD-г намжаах зориулалттай ба харин цувралаар ашиглахгүй байхыг зөвлөдөг.

Гэвч энэ бүхнийг үл харгалзан зарин хүмүүс энэ бүхэн зүгээр л зохиомол зүйл, эмч нар санаачлаад эмийн үйлдвэрууд гаргасан нэгэн бизнес гэж үзэх нь байдаг. Харин эмч нар үүнийг байдаг гэж нотолж үүнийгээ энэ эмийг хэрэглэх хүмүүсийн тоо өсөж байгааг хэлдэг.

Меламин

Өнөөдөр мэргэжилтэйгээ жаахан холбоотой мэдээллээр орчуулга хийе гэж саналаа. Таалагдах эсэхийг мэдэхгүй л байна. Сая нэг хэсэг меламин гэж сандаргасан асуудлын талаар. Химийн нэршилүүдийн заримыг Монгол хэлээр мэдэхгүй байсан болохоор латин үсгээр нь биччихлээ.

Chemistry сэтгүүл 12 сарын дугаар 16-17тал (Япон хэл дээрээс орчуулав.)

Меламин хольсоныг хэрхэн мэдсэн бэ?

2007 оны эхээр Америкад 1500 гаруй тэжээвэр муур, нохой үхсэн асуудал үүсжээ. Нарийвчлан шалгахад Хятадын нэгэн үйлдвэрт тэжээвэр амьтны тэжээлд меламин хольсон байж. ҮҮнээс болж Америкад муур нохой, хүн ч хордож болзошгүй хэмээн үзэж арга хэмжээ авч эхэлжээ.

2008 оны зун Хятадад хуурай сүүгээр найруулсан тэжээл уусан нялх хүүхэд нас барж, хордлого авсан хүүхдүүд ч ихэссэн байна. Хордсон хүүхдийн тоо өдрөөс өдөрт нэмэгдэж 2008 оны 10 сарын 7 нд Хятад улс даяар мэдээлэгдсэнээр 6 хүүхэд нас барж, 54000 хүүхэд хордлого авчээ.
Мөн меламин агуулагдах хуурай сүү нь Хонконг, Тайванруу хүртэл экспортлогдсон байна. Швейцарийн Nestle компаний бүтээгдэхүүн Хятадын меламин агуулагдах хуурай сүүг хэрэглэсэн болох нь мэдэгдэж, олон орон Хятадаас хуурай сүү импортлохоо хорьсон байна. Мөн Япон, Америкад ч мөхөөлдөс амттаны орцонд Хятадын хуурай сүү хэрэглэж байснаас шинжилгээ хийхэд Меламин илэрчээ.
Дэлхийн 50 гаруй оронд экспортлогддог Хятадын алдартай чихэр болох White Rabbit Creamy Candy-д ч меламин агуулагдаж байгаа нь тогтоогдсон байна.

Меламин гэж ямар бодис вэ?

Ди амидын молекул (CH2N2) 3 холбогдсон бодис юм. IUPAC нэршил 1,3,5-triazine, 2,3,6-triamine. Усанд уусах чанар өндөр.(20 градуст 3.1гр/литр)
Меламин нь формальдегидтай (HCHO) холиход галтогооны ширээ, номын тавиур, тавар зэрэг хийхэд хэрэглэгдэх материал болно. Мөн бэх, бордоонд ч хэрэглэгддэг.


Яагаад меламинийг хольсон бэ?

Уураг нь амин хүчлээс бүрэлддэг. Харин амин хүчил нь молекулдаа азотын (N) атом агуулдаг. Тиймээс уурагын эзлэх хувийг азотын агууламжаар хэмждэг байна. Сүү сүүн бүтээгдэхүүнд Лактоз (Lactose) болон уураг байдаг. Лактизод азот агуулагддаггүй тул, азот ихээр агуулагдах сүүнд уурагын хэмжээ их гэж хэлж болно. Өөрөөр хэлбэл Меламиний бүтцийг харахад (C3H6N6) азотын атом 6 ширхэг буй учир, сүүнд меламин холиход, сүүнд уураг их хэмжээгээр агуулагдаж буй мэт ойлгогдоно.
Түүнчлэн тухайн компаний эзэн нь хэлж буйгаар өнөөг хүртэл сүүгээ гадагш экспортлох гэж оролдсон ч засгын газраас Уураг бага агуулагдах сүүнд зөвшөөрөл өгдөггүйгээс болжээ. Меламин холиод үзтэл азотын хэмжээ нь нэмэгдэж зөвшөөрөлөө авч чаджээ.

Меламинд ямар хортоу шинж чанар байдаг вэ?

Меламин LD50 3000мг/кг-аас их байхад ерөнхийдөө хоргүйтээ адил бодис юм. LD50-ын утга бага байхад хорны хэмжээ ихэсдэг байна.

Гэвч LD50 хэмжээс нь хүчтэй хор бий эсэхийг шалгах ара юм. Меламин нь дунд зэргийн хортой бодист ордог бөгөөд америкад үхсэн муур, нохойндоо задлан хийж үзэхэд беэ доторх эдүүд нь эрүүл, цус гарсан шинж тэмдэггүй байсан бөгөөд, харин бөөрөнд нь цагаан тунадас үүссэн байжээ. Тухайн бодисыг шинжлэхэд Меламин болон Cyanuric-н хүчил болох нь тогтоогджээ. Cyeanuric-н хүчил нь бе доторх бодисын солилцоогоор меламинаас үүсэж болох бодис. Нас барсан нялхасын задлан шинжилгээнээс мөн ижил үр дүн гарчээ.
Америк болон Японы сонинд нас барсан шалтгаан нь Бөөрөнд чулуу үүссэнээс хэмээн бичигдсэн байна.
Хэдийгээр чулуу үүссэн нь үнэн боловч хүнд үүсдэг бөөрний чулуунаас ялгаатай юм. Хүний бөөрөнд үүсэх чулуу нь фосфорын хүчилийн кальцийн давс, мочевин хүчлийн давс (? uric acid), Цистений давс, оксалик хүчлийн (HOOCCOOH) давс зэрэг олон төрөл байдаг. Мөн уурганд ч бий. Хэвийн үед хүний бөөрөнд чулуу үүсэж болох ч өвдөлт мэдрэгдэхээс, үхэх хэмжээнд хүрэх нь цөөн байдаг. Харин меламин хольсон хүнсний бүтээгдэхүүн, сүү зэргээс үхэх болсон шалтгаан нь меламин-cyanuric хүчлийн комплексоос бөөрөнд чулуу маш ихээр тундасжиж бөөрийг хэвийн үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болгосноос юм.

Бие дэхь бодисын солилцоогоор Меламин нь Cyanuric хүчил болно.

Меламин ба Cyanuric хүчил нь устөрөгчийн холбоогоор холбондож комплексжина.

Меламиний талаарх хууль?

Хятадын засгын газар меламин хольсон асуудлыг шалган, үүнд холбогдох 32 хүнийг баривчлаад байна. Мөн меламиныг хэмжих судалгаа хийж, 30 минутын дотор 2ppm шатны шинжилгээ хийдэг болжээ.

Америкад хүнсний бүтээгдэхүүнд 2.5ppm-ээс хэтрэхгүй байх, Европын холбооны орнуудад 3.0ppm, сүүнд 2.5ppm-ээс доош, Азид Тайван 0.05ppm, Хонконг 1ppm-ээс ихгүй байх гэсэн хууль гаргажээ. Хятадад харин хараахан хууль батлагдаагүй байна.
Мөн НҮБ-ээс хөхөөр хооллох нь хамгийн зөв сонголт хэмээн дэлхийн улс орнуудад уриалжээ.

Колорадогын их сургуулийн доктор Anthony T. Tu

Цаг хугацаа баримтлахуй

Энэхүү сонины хайчилбарыг орчуулах болсон нь шалтгаан нь тоймгүй олон юм. Өөрийн толгой дотор болж буй үйл явцыг цаасан дээр юмуу, өөрийн цахим ертөнцдөө тэр чигээр нь буулгана гэдэг амаргүй ажил аж. Тийм ч учираас надаа нөлөө үзүүлж буй зарим зүйлсийг тэр чигээр нь чадан ядан эх хэлрүүгээ хөрвүүлэх гэж оролдож сууна. Магадгүй бяцхан долгионоос том давалгаа үүсэхийг үгүйсгэх аргагүй. Монгол соёл, Улаанбаатар хот, Сэтгэгдэл, Дэлхийн дулаарал, энэ бүхэнд бага зэрэг бодлогширч асуудал шийдэхэд нь шинэ санаа олж чадахгүй ч өөрийн хүрээндээ энэ бүхнийг ойлгож, бусаддаа түгээх нь миний сонирхол гэх үү дээ. Надтай хамт бодоод үзэхийг та бүхнээс хүсье. Надтай хамт байгаарай.

Энэхүү хайчилбар нь Японы өдөр тутмын Майничи хэмээх сониний уншигчийн буланд ирсэн захиа юмаа.


"Гэнэт ярианд орох нь тийм ч таатай бус санагдана... Гудмаар алхахдаа цаг хугацаа үл хөдлөх мэт алгуурхан тун хойрго... <шууд> хэмээн хэлж буй нь нэг долоо хоногыг ч хэлсэн байж мэднэ... удаан, тайван японы амьдралын урсгал... цагаа тохируулсан нь хүн бүрийх өөр..." Мэйжигийн үед Японд ирж байсан Америк хүний бичсэн "Цаганд хойрго Япон улс" хэмээх номны хэсэг.
Одоо сонсоход чихэндээ итгэмээргүй ч Мэйжийн үейин Япон хүн тун аажуу тайван цаганд хойрго байсан бололтой. ...Энэ улсад ажил урагшлахгүй. Нэг цаг хоцрох нь ямарч асуудал биш. <Шууд> хэмээх үгний утга нь одоогоос шинэ жил хүртэлх хугацааг ч заасан байж болохуйц. Уурласан ч нэмэргүй... гэж Англи дахь Японруу зорчих гарын авлагад бичжээ. Энэхүү амар амгалан, тайван улс хэрхэн одооны цаг хугацаанд шахагдаж, дэлхийд цаг барьдагаараа нэртэй болсон талаарх түүхийг эртнээс нь авхуулаад өнөөг хүртэл өөрчлөгдсөн тухай савангийн дуурь шиг зүйлсийг та Нишимото гуайн номноос нарийвчлан уншиж болно.
Яагаад энэ талаар санаж бичих болвоо гэвэл саяхан Япон орон Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын Аюулгүйн зөвлөлийг тэргүүлэх улсаар сонгогдлоо. (The chair country of the UN Security Council) Сонгогдсоны дараа Япон нь бусад орнуудад үндэсний үйлдвэрийн долгионоор өөрийгөө тааруулах чадвартай бугуй цагыг бэлэглэжээ. Цаг барьдагаас авхуулаад, тийм бус янз бүрийн орнууд цугларч хуралдах энэхүү НҮБ-н хуралд 15 минут орчим хоцрох нь олон байдаг аж. Харин манай орон энэ асуудалд ингэж анхаарал тавих нь зөв боловуу? Тиймээ энэ бол цаг барьдаггүй улс байснаас, цагыг чандлан барих болсон орноос өгч буй бэлэг юм.
"Цаг хугацаа бол энх тайван", 'Цаг хугацаа бол хүний амь нас" болох ч тохиолдол буй Аюулгүйн зөвлөл учир тэнд энэ санаа нь амжилт олбол сайнсан. Гэвч "Гэнэт ярианд орох нь" зөв зүйл мөн үү.

2009-02-20

Дэлхийн дүр төрхийг дахин бүтээх

Орчин цагийн газарзүйн шинжлэх ухаан үүсэх хүн төрөлхтөн дэлхийн үндсэн гадаад төрх нь одоогийнн төрхөөрөө байсаар ирсэн гэдэгт итгэдэг байсан. Барууны орнуудад дэлхийг 5000 жилийн өмнө үүссэн хэмээн боддог байсан. Гэвч геологичид дэлхийн газрын давхарга, чулуулгуудыг судлаад тэрбум жилийн өмнө дэлхий үүссэн хэмээн гайхам нотолгоог гаргаж иржээ. Өнөөдөр бид 4.5 тэрбум жилийн өмнө дэлхий үүссэн гэдэгт итгэдэг билээ.

Геологичид дэлхий дээрх эх газрууд эрт дээр үед нэгэн цогц бүхэл газар байсан хэмээн төсөөлж байна. Тэд тэр аварга том эх газрыг Пангей хэмээн нэрлэжээ. Маш урт хугацааны турш Пангей нь хэсэг хэсэг болон эвдэрч эх газрууд үүсжээ. Заримдаа эх газрууд нь эргэн нэгдэх тохиолдолууд ч байв. Жишээлбэл энэтхэгийн арал Антарктидийн нэгэн хэсэг байсан агаад хойд зүгт урссаар Азийн эх газартай мөргөлдөж түүний үр дүнд Гималай уулс үүсжээ.

Түүнчлэн газар зүйн хэд хэдэн суурь процессууд өөрчлөгджээ. Эдгээрийн нэг нь эх газрын нүүдэл, энэ нь эх газар удаанаар нүүх процесс. Нүүх үйл явцын онолыг Plate Tectonic гэнэ. Plate Tectonic-ийн онол нь Пангей хэрхэн эвдэрч эх газрууд болсон талаар тайлбарлаж чаддаг. Мөн томоохон процэсс нь Галт уулын дэлбэрэлт. Хавай арал нь галт уулын дэлбэрэлтээс үүсжээ. Мон Японы зарим арлыг энэ жишээнд дурдаж болно. Газар зүйн дүр төрхөд өөрчлөлт оруулдаг томоохон хүчин зүйлсийн нэгт яах аргагүй газар хөдлөлт ордог. Хэдийгээр газар хөдлөлт нь ихэвчлэн харьцангүй бага баллаар, цөөн тоотой байдаг ч саяханы Этопийн цөлд 2005 онд болсон газар хөдлөлтийн үр дүнд 60км урттай, 13 метр өргөн ангал буй болж геологичидийг гайхшруулсан байна. Тэдний нотолж буйгаар эцсийн үр дүнд нь шинээр тэнгис үүснэ гэж тооцоолж буй. Энэ нь магадгүй сая жилийн дараа ч газарзүйн өөрчлөлтийн урт удаан түүхийн хажууд сая жил бол богино хугацаа билээ.

Дэлхийн газар зүйн төрхөд өөрчлөлт оруулдаг бусад хүчин зүйлст цаг агаар, хүрээлэн буй орчин ордог. Ази, хойд Америкийн мөсөн гол нь мөстлөгийн үеэс хойш буй. Харин мөсөн гол нь хурдацтай хайлж буйн улмаас тэнгисийн түвшин ихсэж хуурай газар багассаар байна. Дэлхийн дулаарал болж энэхүү эффектэд жижиг улсууд болох Бангладеш, Голланд зэрэг орнуудад санаа зовох шалтгаан болж буй. Жижиг арал улс болох Фижи нь дэлхийн дулаарлыг зогсоохгүй бол үгүй болох ауюл нүүрлээд буй.

Саяханыг хүртэл газар зүйн өөрчлөлтийг байгаль өөрөө удирддаг байсан бол орчин цагт хүний үйл ажиллагааны үр дүнд дэлхийн дулаарал зэргээр хүрээлэн буй орчин өөрчлөгдөж, озоны цоорхой, байгаль тэнгисийн бохирдол дэлхийд ихээхэн муу нөлөө үзүүлж байна.
Бидэнд маш их хүч буй, бид өөрсдийн хүч бололцоогоо удирдаж сурч байгалиа аюулаас аварч дэлхийгээ хамгаалах хэрэгтэй.

２００９-２-２０ Орчуулав.

БОНСАИ

Бонсаи гэж юу вэ?
"Бонсаи" гэдэг нь жижиг саванд(цэцгийн сав) байгалийн нөхцөлийг бүрдүүлж бүтээх урлаг юм. Ямар нэгэн хөдөлгөөн амьдрал үгүй уран зураг, баримлаас ялгагдаж дөрвөн улиралыг дагаж хувиран, байгалийг таний гэрт авчирж мэдрүүлэх амьд урлаг юм.
Дэлхийд "BONSAI" нэрээрээ түгж, Америк, Испани, Франц зэрэг олон газар мэргэжилийн түвшинд хөгжжээ. Италид мөн Бонса и-н их сургууль, үзэсгэлэнгийн газар байдаг байна.

Бонсаи-ыг ургуулах нь хэцүү, баян настай улсуудын хобби гэх имэйж түгээмэл байдаг ч ойрын жилүүдээс 20см-н диаметртэй мини Бонсай зэрэг нь залуу хүмүүсийн ч хобби болон өсөн нэмэгдэж байна.


Бонсаи түүх
Бонса и-ын анхны хэлбэр нь Бонкэй хэмээх нэрээр Хятадад үүсжээ. Хятадад Тан династийн 618-907 он орчимоос Бонкэй явагдаж эхэлсэн байна.

Бонкэй нь Японд Камакура-н үе буюу Хэйан үед (Энхтайвны үе) орж ирж, тэр үедээ ихэд хүмүүсийн дурыг татан Эдо-н үеэс Бонсаи хэмээн нэрлэгдэх болжээ.

Үүний дараагаас Бонсаи нь ихээхэн шинэчлэгдэн Японы соёлын нэг хэсэг болж одоог хүртэл дэлхийд "Японы гайхалтай соёл" гэж үнэлэгдэж байна.

Бонса и бол амьдралынхаа турш хамт байх хобби
Хүмүүсийн хобби гэвэл төрөл бүр, Гольф, Аялал, Ууланд авирах зэрэг. Бүгд л нас явсан ч үргэлжуулж болох хобби гэж яригддаг. Гэвч 70, 80нас гараад ирэхэд хобби-гоо үргэлжлуулнэ гэдэг хэцүү болох билээ.

Насны эрхээр хоббигоо алдана гэдэг, төсөөлөхөд ч бэрх зүйл бизээ.

Харин Бонса и бол нэг сураад авсан байхад хийж чадахгүй болно гэж үгүй, нас явсан ч үргэлжлүүлж чадах үйл юм. Магадгүй та амьд ургамалтай өдөр бүр харьцсанаар урт удаан насалж эрүүл энх ч байх юм билүү.

Мөн Бонсаи бусдыг гайхшруулах зүйлийн нэг нь урт удаан амьд ургасаар байдагт оршино. Нарсны төрлийн моднууд нь 1000 жил ч ургадаг байна.
Бонсаи-ыг үргэлжлүүлэх тусам бага багаар өнгө засаж, хэдий чинээ удаа ургана төдий чинээ гайхам сайхан харагдах болно.

Худалдаж авснаасаа өндөрөөр үнэлэгдэнэ
Бонсаи нь цэцэрлэгийн болон урлагийн тал хэмээн хоёр утгаараа ургаж байдаг. Мэдээж урлагын бүтээл гэдэг утгаараа түүнд заавал үнэ байх ёстой. Та анх хэдэн арван мянгаар, хэдэн зуун мянгаар анх худалдаж аван ургуулсан бол, хэр удаан ургуулсан хэдэн настайгаасаа хамааран хэдэн саяар хэдэн арван саяар ч эргэн үнээлэгдэж болно. Тийм болохоор Бонсаи жил өнгөрөх тусам үнэ нь өсдөг урлагын бүтээл юмаа.


Эрүүл мэндэд тустай, тархиний дасгал болж чадна
1. Байгаль амьдрал хоёрыг тань холбож өгнө.
Өглөө оройд тогтмол Бонсаи-гаа усалж дадал болсноос эхлээд амьдрал тань байгальтай зөв харьцах хичээл болно.

2. Богино ч гэсэн тогтмол хөдөлгөөний дасгал болно.
Алхах нь эрүүл мэндэд сайн гэдгийг хүн бүр мэддэг ч өөртөө цаг гарган тэр бүр хөдлөөд байж чаддаггүй билээ. Харин та Бонсаи-гаа усалж арчилахаас эхлүүлээд бага ч гэсэн тогтмол хөдөлж байна.

3. Тархиний идэвхтэй дасгал болж, өтлөхөөс сэргийлнэ.
Гараа хэрхэн удирдахаас таны сайхан Бонсаи хийж чадах шууд хамаарна. Мөн хэрхэн Бонсаи аа жинхэнэ байгалийх нь утгаар нь ургуулахуу, жинхэнэ том мод мэт жижигрүүлсэн хэлбэрээр харагдуулах, хэдэн жилийн дараа ямархуу төрхтэй байлгах зэрэг тархиа идэвхтэй ажиллуулж, стрессээс өөрийгөө хамгаалж чадна.

4. Бонсаи хүчилтөрөгчийн эх үүсвэр
Бонсаи нүүрcxүчлийн хийгээр амьсгалан, хүчилтөрөгч ялгаруулж, гэрийг тань эрүүл агаараар цэнэглэнэ.

5. Phytoncide хэмээх бодис үүсгэнэ.
Энэхуу бодис нь ойд их хэмжээгээр үүсэж байдаг бөгөөд таны дархлалын системийг сайжруулдаг юм.

Хэрэглэх багаж
Бонсаи-г эхлэх гэж буй хүмүүст зориулан хамгийн анхан шатны багажнуудыг танилцуулъя. Анх эхлэхдээ бүгдийн худалдаж авна гэдэг бэрхшээлтэй тул хэрэг болох тухай бүрд нь цөөн цөөнөөр цуглуулах нь зүйтэй бизээ.

Бонсаи
1 төрөлөөс ч болов хэд хэдэн саванд ургуулсан зүйтэй. Харахад урамтай бөгөөд, ургуулахад хялбар байна. Нарсны төрлөөс гадна цэцэг, өвсны төрлөөс ч ургуулж үзэх хэрэгтэй. (Миний бодолоор гоё ургаад ирэхээр нь нэг савруу шилжүүлэх гэсэн утгаар боловуу даа)


Бордоо болон бактери устгагч
Бордоо нь хатуу, болон шингэн хэлбэрээр байдаг. Бактери устгагчаа тухайн ургамлаас нь шалтгаалуулж хэрэглээрэй.

Услагч сав (хэхэ Монгол хэлээ ч мэдэхгүй хүн хэцүү юм)
Услахад хэрэглэнэ. Бонсаи-н савны хэмжээнээс нь хамааруулж сонгоорой. Жижиг бол 1литрийн сав байхад болно. (Аяганд хийж байгаад пал хийтэл нь хийх бол яавч зохилтой бус боловуу.)

Ус шүршигч (яагаав үсчинд байдаг)
Усны савтай адил үүрэгтэй боловч модны биерүү нь, навч руу нь зэрэг шүршиж чийглэх, тоосонцороос нь цэвэрлэнэ.

Хутга мэс, хайчнууд
Өсөлтийн хянахын тулд, мөчир, навчийн тайрах, ургах чиглэлийн зохицуулж өгнөө.
Бонса и-г сонгох point
Анхлан суралцагч нар өндөр үнэтэй бонса и авахаа аль болох азнаж, 20000-50000төгрөг орчимын Бонса и авсан нь тохиромжтой. Мөн аль болох нилээн хэдэн ширхэгийг авах нь зүй.
Гэвч хэт олныг авах нь дэмий.

Юуны түрүүн 2-3 сав, ихдээ 4-5аар эхлэх нь зөв. Олон төрөл байх аваас уйдахгүй бөгөөд ихийг богино хугацаанд сурна. Хэт их бол нэг бүрчилэн цаг гаргах нь багасах тул дэмий.


Сонгохдоо дараах зүйлсийг анхаараарай.
-Бүтэн жил ногооноор байх ургамал мөдыг сонгох, аль болох тэсвэртэй, амь бөхтэйг. (Нарс)
-Хавраас зуны хооронд цэцэглэдэг байх (цэцэгний төрөлийн бонса и)
-Намар болоход навчны өнгө нь хувирдаг байх. (Навчит Бонса и)
эдгээр зүйлсийг баримталж төрөл бүрийн гайхам чанартай Бонса и сонгох нь таны мэдлэгт ч тус болно.

Анхнаасаа гоё муухай хэмээн ялгалгүй сонгох нь эхлэн суралцагч нарт тохиромжтой юм.

"Судалгааны гол түлхүүр бол үргэлж тэр талаараа бодох"

Судалгааны ажилтан болох гэж буй, болохыг хүсдэг бүгдэд нь зориулаад 2008 онд Физикийн салбарт Нобелийн шагнал хүртэсэн Нанбү Ёойчиро гуайн сэтгэдэлийг сониноос нь орчуулах гэж чадан ядан оролдон толилуулъя. (Би өөрөө ч судалгаа шинжилгээ гэсэн ажилруу орох сонирхолтой болохоор уншиж байсан юм. Ганцаараа идсэн гахай таргалдаггүй гэдэг дээ.)


Шагнал авсан сэтгэгдэл тань？

30 жил хүлээсэн шагнал маань гэнэт хүрээд ирлээ. Энэ шагнал энэ үед ингээд ирчихнэ гэж огт бодож байсангүй. Анх Америкт ирэхэд Японтой ялгаатай зүйлс өмнө минь тулгарч, ийм урт хугацаанд Америкт судалгаа хийнэ хэмээн бодож байсангүй.

Шагнал авхад суурь болсон санаагаа 1960аад онд гаргасан гэсэн. Тэр үеийн нөхцөл байдал？
Маш их цаг зарцуулсан юм. Өөрийн маань судалгааний ажил шив шинэхэн зүйл энэ талаар судалсан зүйл бага байсан тул бүгдийг шинээр гаргаж ирэхэд их цаг зарцуулсан.

Нээлт тань цаг үеэсээ эрт санаа нь гараад шиидэгдэхгүй байсан тэр хүнд үеийнхээ талаар?

Тийм зүйл байгаагүй ээ харин ч аливаа зүйлийг хамгийн эхнээс, сууриас нь эхэлж бодох дуртай байсан болохоор миний хувьд зугаатай байсан.

Superconductivity-ын судалгаа тань Broken symmetry-тэй холбогдох нээлт, үүнийг хэрхэн хийв, хэр удаан хугацаа зарцуулав мөн энэ бүхнийг хийхэд тань гол түлхэх хүч түлхүүр нь юу байваа?

2 жил зарцуулсан. Яавал энэ асуудлыг шийдэж чадах вэ гэж 46 цагын турш тасралтгүй бодож байлаа. Ер нь үүнээс ч өөр арга байхгүй.

Нобелийг би авахгүй юм байна даа гэх өөртөө ялагдах үе байв уу?

Залуу байхад энэ жил л.. гэж боддог байлаа. Тэхдээ урт хугацаа өнгөрсөн ч авч л таараа гэж өөрөө боддог байсан. Гэвч энэ талаар бодохоо болиод 20-30 жил огт хүлээлгүй мартчихсан. Сая ч гэсэн хүлээгээгүй өөрийгөө авна ч гэж бодоогүй байсан. Нобелийн шагналын хорооноос утасдахаар нь "Аан" гэж бодсон.

Япон Америкийн судалгааг ялгаатай гэж бодож байна уу? Америкт ирж судалгаа хийсэн болохоор Нобел авсан боловуу?

Дэлхийн хаана ч очиж судалгаа хийсэн, миний шинийг эрэлхийлэх халуун сэтгэл маань хэвээрээ байх болно. Лаборатор, судалгааний газрууд хаа байгаа тэр улсынхаа соёл нь шингэсэн байдаг байж магадгүй ч судалгаа эрдэм шинжилгээний ажилд хамааруулан хэлэх юм бол хаана ч ялгаа байхгүй гэж бодож байна.

Японд бүр мөсөн харьж ирэх төлөвлөгөө байна уу?

Байхгүй. Америкт судалгааны ажилаа үргэлжилүүлнэ.

Бокко чян

Тэр роботыг үнэхээр сайн хийжээ. Эмэгтэй робот л доо. Хүний гарааар бүтээсэн үнэхээр сайхан эмэгтэй. Сайхан бүсгүйн шинжийг багтааж, төгс болж чаджээ. Ихэмсэг төрхтэй, гэхдээ ихэмсэг төрх бол сайхан бүсгүйн нэг шинж билээ.
Бусад хүмүүсээс ийм робот бүтээе гэж хэн нь ч бодож байсангүй. Хүнтэй адил ажиллаж чадах роботыг бүтээх гэдэг нь үнэхээр тэнэг яриа. Учир нь робот бүтээх хөрөнгө нь байвал улам чадварлаг машин техник зохиож ч болно, мөн ажил хийх хүсэлтэй хүмүүс хэдээрээ л бол хэдээрээ олдохоор байхад шүү.
Түүнийг сонирхолоороо л бүтээсэн юм. Бүтээсэн хүн нь Баарны эзэн эр. Баарны эзэн гэж яривал гэртээ хариад архи уух сонирхол төрдөггүй хүнийг хэлнэ. Тэр эрийн хувьд архи гэдэг бол зарж мөнгө олох хэрэгсэл, өөрөө уух талаар бол бодчиж байгаагүй. Мөнгө гэдэг бол согтуурсан улсуудын өгчихдөг л зүйл, цаг ч түүнд бий, тэгээд л робот бүтээсэн хэрэг. Яах аргагүй сонирхол нь тэр.
Сонирхол нь тэр байсан болохоор сайтар боловсруулж бүтээсэн сайхан бүсгүй юм. Арьсыг нь тэмтрээд үзсэн ч жинхэнээс үл ялгагдана. Түүнийг хармагц л үүнээс сайхан бүсгүйг, робот биш хүний дундаас ч олж чадахгүй гэдэгтээ санал нэгдмээр тийм сайхан.
Гэвч, толгой нь бараг хоосонтой адил. Түүнд илүү ухаалаг робот хийх ч боломж байсангүй. Хялбар асуултанд хариулж чадах, мөн архи ууж чадна.
Тэр эр түүнийг бүтээж дуусмагц баарандаа авчирав. Бааранд нь үйлчлүүлэгч суудаг ширээ сандал байдаг ч роботоо кафедрийнхаа дотор суулгав. Бусдад робот гэх ямар нэгэн сэжиг төрчүүл баларна шүү дээ.
Үйлчүүлэгч нар ч шинэ эмэгтэй ирсэн болохоор түүнээс яриа өднө. Нэр, нас зэргийг нь асуухад ян тан хариулчдаг ч, өөр зүйлд чаддаггүй байв. Тэгсэн ч робот гэдгийг нь анзаарах хүн нэг ч гардаггүй байв.

-Нэр чинь?
-Бокко чян*
-Нас?
-Одоохондоо залуугаараа
-Тэгээд хэд юм дээ?
- Одоохондоо залуугаараа
-Тэгэхээр...
-Одоохондоо залуугаараа

Энэ баарны үйлчлүүэгч нар хээнцэр эрхэмсэг улс үйлчлүүлэх нь их тул хэн ч түүнээс үүнээс илүү ихийг асууж шалгаахгүй.

-Чиний хувцас сайхан зохижээ
-Тийм байгаа биз
-Юунд дуртай вэ?
-Харин юунд дуртай юм болоо...
-Жинн уухуу?
-Ууя л даа...

Архийг бол хичнээнийг ч ууна. Тэгэвч харин согтоно гэж байхгүй. Сайхан бүсгүй, тэгээд залуухан, ихэмсэг, хариулт нь жаахан хөндий. Үйлчлүүлэгч нарын дунд яригдсаар бааранд ч хүн их цуглах болов. Бокко чян хүмүүстэй хөөрөлдөж, архи ууж, тэд ч Бокко чянд ч уулгана.

-Эдний дотор хэн нь чамд таалагддаг вэ?
-Хэн нь юм болоо...
-Би чамд тааллагдаггуу?
-Чи надад таалагддаг шүү
-Дараа кинонд явахуу?
-Кинонд ч бол явна шүү
-Хэзээ явмаар байна?
-...

Хариулж чадахгүй үед дохио дамжуулж баарны эзэн гүйгээ л хүрээд ирнэ.

-Үйлчлүүлэгч та хамаагүй шалгаагаад яахавдээ манай хүнийг...

Ингэж хэлэхээр ихэвчлэн үйлчлүүлэгч нар дурамжхан ч гэсэн инээмсэглээд л больчихно.
Баарны эзэн үе үе доош суун, хөлнийхөн хавиас гарсан хуванцар хоолойноос архиа юүлэн авч үйлчлүүлэгчиддээ уулгана.
Гэсэн ч тэд нар анзаарсан нь нэг ч үгүй... Залуухан бас сайхан бүсгүй. Бусад баарны хүүхнүүд шиг бусдыг элдвээр магтан архиар шахахгүй, өөрөө уусан ч элдэв зан гаргаж аальгүйтэхгүй. Тиймээс бага багаар нэр хүнд нь өсч, үйлчүүлэгч нар нь өссөөр...
Тэдний дотор нэгэн залуу байх. Бокко чянд татагдаж өдөр өнжихгүй ирдэг хэдий ч аргаа олохгүй байсаар түүнд татагдан татагдсаар хайртай болж байв. Тиймдээ ч уусан тооцоогоо хараад л баларч буйгаа ойлгон гэрлүүгээ мөнгө авахаар явна. Эцэгтээ ихэд загнуулж,

-Дахиж чи тийшээ явахгүй шүү. Энэ мөнгөөр бушуу төл. Тэгээд үүгээр дуусга наадхаа.

Тэр энэ мөнгөөр тооцоогоо төлөхөөр баарлуу явлаа. Өнөө орой сүүлийн орой гэж бодон, өөрөө ч ууж, дахин ирэхгүйгээ хэлж Бокко чянг ч уулгав.

-Дахиж би ирэхгүй ээ
-Дахиж ирэхгүй юмуу...
-Гунигтай байна уу?
-Гунигтай байнаа
-Үнэндээ бол тийм биш биздээ
-Үнэндээ бол ч тийм биш л дээ
-Чам шиг ийм цэвдэг хүн ч байхгүй дээ
-Над шиг цэвдэг хүн байхгүй ээ
-Хороочихуу чамайг?
-Хороогоод өг л дөө

Тэр залуу халааснаасаа үрлэн эм гаргаж, шилэн хундаганд хийв. Бокко чяны өмнө тавьж өглөө.

-Уулдаа?
-Ууя

Түүний нүдний өмнө Бокко чян архийг авч уулаа.

-Эрх дураараа нойрсдоо

гэж хэлээд хаалга зүглэхэд,

-Эрх дураараа нойрсийдоо

гэх дуу ард нь сонсогдов. Гадаа гүн шөнө болжээ.
Баарны эзэн залууг хаалгаар үдэж гаргаад, үлдсэн үйлчлүүлэгч нартаа ,

-Өнөөдөр та бүхнээ дайлах учир бүгдээрээ сайхан ууцгаагаарай

Дайлж байна гэж хэлсэн ч хуванцар гуурснаасаа юүлсэн архиа уулгав. Нэгэнт орой болсон болохоор үйлчлүүлэгч нэмж ирэхгүй болохоор тэр биздээ.

-Сайхан байна өө сайхан байна. Ууцгаая!

Үйлчлүүлэгч нар ч, баарны хүүхэн ч хундага тулган ууцгаав. Баарны эзэн ч кафедрийнхаа дотор зогсонгоо жижиг хундганд хийж уув.
Шөнө болсон ч баарны гэрэл нь асаалттай хэвээр... Радиогоор хөгжим эгшиглэсээр байлаа. Гэвч хэн ч гэрлүүгээ харьсангүй.

Тэгсээр радиогоор ч "Тавтай нойрсоорой" гэж хэлж, дахин дуугарсангүй. Бокко чян "Тавтай нойрсоорой" хэмээн давтан шивнэж хэлээд дараа хэн нь ирж надтай ярих болдоо гэсэн шиг ихэмсэг төрх гарган хүлээнэ.


___________________________________________________________________
*чян - Японоор эмэгтэй хүнийг өхөөрдөн дуудахад хэлнэ. (өхөөрдөөгүй байсан ч хэрэглэнэ л дээ.)

Зохиолч:Хоши ШинИчи
Орчуулах гэж оролдсон: Болд Түвшинтөгс